Maibaum, czyli „drzewo majowe”, jest jednym z najbardziej znanych zwyczajów związanych z nadejściem wiosny w krajach niemieckojęzycznych. Choć tradycja ta kojarzona jest przede wszystkim z Niemcami i Austrią, można ją spotkać również w niektórych regionach Szwajcarii. W przeciwieństwie do sąsiednich krajów, gdzie zwyczaj ten jest bardzo rozpowszechniony, w Szwajcarii występuje głównie lokalnie i przybiera formy charakterystyczne dla poszczególnych kantonów.
Czym jest maibaum?
Maibaum to najczęściej wysoki pień drzewa lub świerk ozdobiony kolorowymi wstążkami, zielonymi gałązkami i innymi dekoracjami. Tradycyjnie ustawia się go w nocy z 30 kwietnia na 1 maja lub podczas obchodów związanych z początkiem maja. W wielu regionach Europy symbolizuje nadejście wiosny, odrodzenie przyrody oraz początek cieplejszej części roku.
Tradycja majowego drzewa w Szwajcarii
Szwajcarski zwyczaj stawiania drzew majowych jest szczególnie silny w kantonie Basel-Landschaft (Bazylea-Okręg Wiejski). Tam niewielkie, ozdobione jodły lub świerki umieszczane są przy wiejskich fontannach i studniach. Według szwajcarskich etnologów jest to zwyczaj wyjątkowy dla regionu Bazylei i należy do żywych tradycji kulturowych kraju. Pierwsze pisemne wzmianki o nim pochodzą z 1544 roku.
W ponad połowie gmin regionu Bazylei w noc poprzedzającą 1 maja mieszkańcy ustawiają przy fontannach udekorowane drzewka. Za ich przygotowanie odpowiada często młodzież lub młodzi mieszkańcy danej miejscowości.
Muzyka, śpiew i taniec
Ustawianiu drzew majowych towarzyszą lokalne uroczystości. W wielu wsiach organizowane są występy chórów, tradycyjne śpiewy majowe oraz tańce ludowe. Charakterystycznym elementem regionu Bazylei jest tzw. taniec ze wstążkami (Bändertanz), podczas którego uczestnicy oplatają kolorowe wstążki wokół słupa lub drzewa. Zwyczaj ten nawiązuje do historycznej produkcji jedwabnych wstążek, z której słynął region.
Symbolika majowego drzewa
W szwajcarskich źródłach drzewo majowe przedstawiane jest jako symbol wiosny, płodności, wolności oraz siły. Szczególną uwagę zwraca się na jego prosty wzrost, interpretowany jako znak wytrwałości i odporności. Dawniej zwyczaj miał prawdopodobnie korzenie przedchrześcijańskie i był związany z obchodami początku nowego sezonu wegetacyjnego. Z czasem stał się częścią lokalnych świąt i tradycji społecznych.
Odrodzenie dawnego zwyczaju
W XIX wieku zwyczaj stawiania drzew majowych w wielu miejscach zaczął zanikać. W XX wieku przeżył jednak odrodzenie, szczególnie w regionie Bazylei, gdzie stał się ważnym elementem lokalnej tożsamości kulturowej. Obecnie drzewa majowe można zobaczyć w wielu bazylejskich wsiach podczas majowych obchodów, a zwyczaj został wpisany do szwajcarskiego rejestru żywych tradycji.
Drzewo majowe jako element lokalnej wspólnoty
Współcześnie maibaum w Szwajcarii nie jest jedynie dekoracją. Dla wielu miejscowości stanowi okazję do spotkań mieszkańców, wspólnego świętowania oraz pielęgnowania zwyczajów przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Szczególnie w regionie Bazylei pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli wiosennych obchodów i lokalnego dziedzictwa kulturowego.
Majówka zakochanych – zwyczaj stawiania drzewka ukochanej
W niektórych niemieckojęzycznych regionach Szwajcarii oraz w sąsiednich Niemczech i Austrii znana jest również tradycja określana jako „Maien” lub „Liebesmaien”. Polega ona na tym, że młody mężczyzna lub grupa młodzieńców stawia w nocy z 30 kwietnia na 1 maja ozdobione drzewko lub brzozę przed domem ukochanej kobiety. Jest to publiczny wyraz sympatii, zainteresowania lub miłości.
Zwyczajowi często towarzyszy pilnowanie drzewka przez całą noc. Wiąże się to z dawną tradycją „kradzieży” majowych drzewek przez konkurentów lub mieszkańców sąsiednich miejscowości. Jeśli drzewko zostało skradzione, jego odzyskanie mogło wymagać symbolicznego okupu, dlatego młodzi mężczyźni czuwali przy nim aż do rana.
W wielu miejscowościach przyjęło się również, że rodzina dziewczyny lub sama obdarowana przygotowuje dla uczestników poczęstunek. Najczęściej są to domowe wypieki, przekąski lub ciepły posiłek podawany nad ranem po zakończeniu nocnego czuwania. Szczegóły zwyczaju różnią się w zależności od regionu, jednak wspólne pozostają elementy zalotów, wspólnotowego świętowania i gościnności
