Jeśli podczas podróży po Czarnogórze szukacie gór, które nie przypominają typowych nadmorskich krajobrazów tego kraju, warto pojechać na północ, w okolice Gusinje i Plav. To właśnie tutaj zaczynają się Góry Przeklęte – Prokletije.

Jednym z najbardziej niezwykłych miejsc tego regionu jest dolina Grebaje. Wciśnięta pomiędzy wysokie, ostre wapienne szczyty wygląda zupełnie inaczej niż popularne górskie zakątki Czarnogóry. Zamiast szerokich panoram mamy tutaj stromą ścianę gór, zielone hale, lasy i skalne turnie, które niemal pionowo wyrastają ponad doliną.

To właśnie dla takich miejsc warto zjechać z głównych turystycznych tras.

Góry Przeklęte – skąd wzięła się ta nazwa?

Prokletije są częścią pasma Gór Dynarskich i rozciągają się na pograniczu Czarnogóry, Albanii i Kosowa. Nazwa „Góry Przeklęte” może brzmieć nieco złowrogo, ale nie oznacza, że góry rzeczywiście mają związek z jakąś historyczną klątwą.

Oficjalne materiały czarnogórskiego parku narodowego wiążą tę nazwę przede wszystkim z charakterem krajobrazu: niedostępnymi szczytami, stromymi ścianami, głębokimi dolinami i surową, górską przyrodą. W XIX wieku austriacki geolog Ami Boué określił Prokletije mianem „Alp na południu Europy”.

I trudno się temu skojarzeniu dziwić, kiedy patrzy się na Karanfile – jeden z najbardziej charakterystycznych masywów górujących nad Grebaje.

Najwyższym szczytem Czarnogóry jest Zla Kolata, mająca 2534 m n.p.m. Znajduje się ona jednak w innej części Prokletije, ponad doliną Ropojana. Nad Grebaje dominują natomiast między innymi Volušnica, Popadija, Talijanka i charakterystyczny Očnjak.

Dolina Grebaje

Grebaje jest jedną z dwóch głównych dolin Parku Narodowego Prokletije. Drugą jest Ropojana. Do Grebaje prowadzi droga z okolic Gusinje, a sama dolina jest dobrym miejscem zarówno na krótki spacer, jak i początek dłuższej górskiej wędrówki. Oficjalny park narodowy wskazuje ją jako jedno z miejsc, od których warto rozpocząć poznawanie Prokletije.

Dolina jest otoczona wysokimi szczytami masywu Karanfili. Z jej dna można obserwować charakterystyczne, poszarpane ściany skalne, które nadają temu miejscu niemal alpejski charakter.

I właśnie ten kontrast najbardziej zapadł mi tutaj w pamięć – spokojne, zielone dno doliny i ogromne, surowe góry wyrastające ponad nim.

Grebaje nie jest miejscem, które trzeba koniecznie przemierzyć w pośpiechu. Można przyjechać tutaj na kilka godzin, przejść się doliną, zatrzymać przy jednym z katunów i po prostu popatrzeć na góry. Można też zostać dłużej i wejść na jeden z okolicznych szczytów.

Volušnica, Popadija i Talijanka

Jedną z najbardziej znanych tras w Grebaje jest pętla prowadząca przez Volušnicę, Popadiję i Talijankę.

Według informacji Parku Narodowego Prokletije trasa ma około 10,2 km, jest określana jako średnio trudna i zajmuje około 5,5 godziny. Prowadzi między innymi przez katun Valušnica, następnie na Popadiję i Talijankę, a później z powrotem do doliny.

Volušnica ma 1879 m n.p.m., natomiast Popadija i Talijanka osiągają odpowiednio 2056 i 2057 m n.p.m. Z ich grzbietów otwierają się widoki na Grebaje, Karanfile oraz dalsze partie Gór Przeklętych. Oficjalny park poleca Volušnicę jako dobry pierwszy cel dla osób, które chcą rozpocząć górską przygodę w Prokletije. Bardziej doświadczeni turyści mogą kontynuować trasę w kierunku Talijanki i Popadiji.

To właśnie z tych wyżej położonych miejsc najlepiej widać, jak bardzo stroma i zamknięta jest dolina Grebaje.

Šuplja vrata – skalne okno w Górach Przeklętych

Jednym z najbardziej charakterystycznych miejsc w masywie Karanfili są Šuplja vrata, czyli „Dziurawe” lub „Puste Bramy”. To naturalne skalne okno znajdujące się na wysokości około 2090 m n.p.m., w rejonie przełęczy pomiędzy Očnjakiem a głównym grzbietem Karanfili.

Miejsce jest znane również jako Mačiji poljubac – „koci pocałunek”. Nazwa nawiązuje do charakterystycznego kształtu skalnej formacji. Z odpowiedniej perspektywy otwór w skale tworzy niezwykłą ramę dla górskiego krajobrazu.

Šuplja vrata nie są jednak atrakcją, do której można po prostu podjechać samochodem. To cel górskiej wędrówki, a trasa prowadzi przez wysokogórski, skalisty teren. Opisy szlaku wskazują również na bardziej eksponowane fragmenty, gdzie zamontowano stalową linę ułatwiającą przejście. Dlatego nie jest to zwykły spacer dla każdego turysty.

Z drugiej strony sama formacja jest widoczna z doliny Grebaje i z górskich grzbietów, więc nie trzeba zdobywać jej bezpośrednio, żeby zobaczyć ją na własne oczy.

Karanfile – skalna ściana nad Grebaje

Nad doliną wznosi się masyw Karanfili, którego nazwa oznacza po prostu goździki. To jeden z najbardziej rozpoznawalnych krajobrazów Prokletije.

Wysokie, wapienne ściany, ostre granie i pojedyncze skalne wierzchołki sprawiają, że trudno pomylić ten fragment Czarnogóry z innym miejscem.

Nie wszystkie szczyty Karanfili są przeznaczone dla przypadkowych turystów. Wiele tras wymaga doświadczenia górskiego, dobrej orientacji i odpowiedniego przygotowania. Grebaje jest więc jednocześnie miejscem dla osób, które chcą tylko zobaczyć góry, i bazą dla bardziej wymagających wypraw.

Prokletije to nie tylko Grebaje

Jeżeli macie więcej czasu, warto potraktować Grebaje jako początek poznawania całego Parku Narodowego Prokletije.

Po drugiej stronie znajduje się dolina Ropojana z jeziorem Ropojansko, źródłem Oko Skakavice i kanionem Grlja. To właśnie tam znajduje się również wodospad Grlja. Park wskazuje te miejsca jako jedne z najważniejszych przyrodniczych atrakcji regionu.

W Prokletije znajdują się również liczne jeziora polodowcowe. Jednym z najbardziej znanych jest Hridsko jezero, położone na wysokości około 1970 m n.p.m. Jezioro otaczają lasy sosny bośniackiej, czyli reliktowej i rzadkiej w tym regionie muniki.

To pokazuje, że Grebaje jest tylko jednym z fragmentów znacznie większego górskiego świata.

Park Narodowy Prokletije

Park Narodowy Prokletije został utworzony w 2009 roku i jest najmłodszym parkiem narodowym Czarnogóry. Obejmuje obszary gmin Plav i Gusinje. Według oficjalnych informacji park ma powierzchnię 1660 hektarów.

Chroni niezwykle zróżnicowane środowisko górskie – od głębokich dolin i lasów po wysokogórskie grzbiety, jeziora polodowcowe, źródła i skaliste szczyty.

Występują tu między innymi niedźwiedzie brunatne, wilki, rysie, dziki, kozice i sarny. Park jest również ważnym miejscem dla ptaków – oficjalne materiały wymieniają aż 161 gatunków.

Nie jest więc przesadą stwierdzenie, że w Prokletije jedzie się przede wszystkim po góry i dziką przyrodę.

Czy warto przyjechać do Grebaje?

Zdecydowanie warto wpisać Grebaje na trasę podróży po Czarnogórze, szczególnie jeśli interesują Was góry, trekking i miejsca, które zachowały bardziej surowy charakter.

Nie przyjeżdża się tutaj dla jednej atrakcji. Największe wrażenie robi cała dolina – zielone hale, lasy, katuny i potężne wapienne ściany Karanfili. Można spędzić tutaj kilka godzin, ale można również zostać na dłużej i potraktować Grebaje jako bazę do górskich wędrówek.

Dla mnie to właśnie jeden z tych zakątków Czarnogóry, w których krajobraz jest ważniejszy od listy kolejnych punktów do odhaczenia.

Grebaje pokazuje Czarnogórę z zupełnie innej strony. Daleko od wybrzeża, zatłoczonych kurortów i najbardziej znanych atrakcji zaczynają się Góry Przeklęte – surowe, wysokie i pełne miejsc, do których trzeba dopiero dojść.

I chyba właśnie dlatego dolina Grebaje tak bardzo zapada w pamięć.